24 d’octobre de 1937. Aiguats en Vielha


Er arriu Nera aguesta tardor

Er arriu Nera aguesta tardor

En libre d’actes deth Conselh Municipau de Vielha (1937 a 1942) i trapam ua acta de 12 de noveme de 1937. Se celèbre ua session extraordinària entàs 17 ores tà parlar des aiguats. Ena amassada se hè lectura der informe qu’eth Conselh Municipau de Vielha redacte entà explicar eth desbordament der arriu Nere e que se presentarà en Govèrn dera Generalitat de Catalonha. A causa des inondacions, eth Conselh Municipau de Vielha dèishe d’actuar e se cree ua Junta d’Autoritats. Aguesta envie telegrames a totes es autoritats explicant era desgràcia. Aguesti telegrames, a causa des grèus averies enes linhes, aueren d’èster portadi en man enquias estacions de mès pròp. Er alcalde de Vielha envie un telegrama a on ampliaue era informacion, mès aguest non pòt arribar pera interrupcion totau des comunicacions.

 Dauant d’un desastre tan gran s’utilizèren toti es miejans tà evitar mès maus. En prumèr lòc, se procurèc sauvar es persones e en segon lòc se pensèc en sauvament des isendes e deth bestiar. Cau remercar que non i auec cap de victima. Es prumèrs avisi dera creishuda der arriu comencen era net deth dia 24 d’octobre, cap as 3 dera maitiada. De seguida s’avise as abitants des ribères. Non se pòt imaginar era magnitud deth desastre, diuèrses cases e bòrdes, damb tot ce que i auie laguens: mòbles, ròbes, poralha, productes dera coelheta.. s’ac emportèren es aigües der arriu Nere, d’autes se trapen inabitables peth perilh d’esbaussament. 67 edificis (cases e bòrdes) e 26 (uarts, corraus) afectadi: Molti despareishen totaument e d’auti presenten desperfèctes importants: façades esbaussades, henerècles, fondaments catadi damb esbaussi que cau empuntalhar.

Es tarcums der arriu enes carrèrs de Vielha

Es tarcums der arriu enes carrèrs de Vielha

Ena plaça dera Republica i a 12 mètres de balustrada arringada e destruïda. Enes Escòles Municipaus i a 12 mètres lineaus d’edifici complètament despareishudi e 6 mètres que s’auràn de hèr a quèir. Era mòla de gran, proprietat de Fulgencio Cano, ei complètament des·hèta era part de darrèr e part dera maquinària se l’emportèc er aigua. Era casa-talhèr de husteria mecanica, proprietat d’Enrique Sirat Sopena, a era façada e part deth còs der edifici esbaussat e grani maus ena maquinaria. Es murs deth lhet der arriu ena part nauta dera vila an despareishut complètament. Eth talhèr e ressèc, proprietat d’Antonio Estampa, a estat abatut damb tota era maquinària. Era mòla dera vila a despareishut per complèt. Era centrau idroelectrica municipau a patit grani maus. Era fabrica de lan, proprietat de José Portolés, a grani desperfèctes en edifici e maquinària. En carrèr Major an despareishut uns 100 mètres ena part nauta e uns 100 mètres ena zòna ath cant deth pònt.

Quauques hònts, lauaders, comades publiques e era caseta deth servici d’incendis an patit diuèrsi maus. Era carretèra de gessuda dera vila a restat destruïda e enfonsada a ua nautada de pròp de 2 mètres e en ua longitud d’uns 150 mètres. Er aucider municipau se trape, era mitat en arriu, er auta mitat dreta e s’a sauvat era bascula. S’a d’auer en compde des maus interiors de moltes cases qu’an demorat inondades e plies dera basa der arriu, enroeinant mòbles, ròbes e minjar. Es aigües non pogueren trincar es pònts: eth dera part nauta dera vila e eth deth centre, aguest servís tà trauessar era carretèra de Balaguer a França. Eth prumèr de pèira e eth segon de hormigon armat. Era carcassa des losats, es cubèrtes de lòsa, tot barrejat damb hius e cables des linhes e ròques de mès de 200 quilòs de pes, èren arrossegadi pera corrent. Tot aquerò, damb es graves e sable barrèren completament es uelhs des pònts. Un còp taponadi es uelhs des pònts er aigua comencèc a virar-se e trincar pera zòna quèrra produsint er esbaussament de cases, bòrdes e ua part deth carrèr Major. Er aigua anèc a parar en centre dera vila pera madeisha zòna quèrra.

Carrèr Major de Vielha

Carrèr Major de Vielha

Pendent fòrça ores era fòrça deth materiau rossegat convertissen eth carrèr Luis de Leon en un barranc. Era linha de nauta tension e eth hilat interior electric an quedat des·hèti. Son molti es centeats de mètres de cable e hiu qu’an despareishut. An despareishut centeats de mètres de tuèus, valvules… Non i a aigua potabla. Es tarcums acumuladi pera corrent arriben enes lumedans des pòrtes principaus des cases en centre dera vila. En d’auti lòcs es tarcums artenhen ua nautada d’1 mètre. Se calcule en 80 m³ per segon eth maxim d’aiguat e auent en compde era pendent der arriu qu’ei d’un 4%, era fòrça der aigua ère molt grana. Es òbres a hèr son es de trèir es tarcums,  apariament des linhes d’energia electrica, servici d’aigua, aucider, comades, escoladers, lauaders e recondusir er arriu. Se recomane qu’a pròp der arriu non s’a de pensar en tornar a situar es viuendes. Per tot aquerò, er ajuntament procurarà auer es terrens que calgue tà ampliar era vila. Er informe acabe demanant ajuda ath Govèrn dera Generalitat de Catalonha.

 

Maria Pau Gómez Ferrer
Archiu Generau d’Aran
Anuncis

Deixa un comentari

Filed under Grup d'Arxivers de Lleida, Història

Deixa un comentari

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

Esteu comentant fent servir el compte WordPress.com. Log Out / Canvia )

Twitter picture

Esteu comentant fent servir el compte Twitter. Log Out / Canvia )

Facebook photo

Esteu comentant fent servir el compte Facebook. Log Out / Canvia )

Google+ photo

Esteu comentant fent servir el compte Google+. Log Out / Canvia )

Connecting to %s